mulika piriven \pali පාලි අභිධානප්පදීපිකා
ඔබ ඉදිරිපත් කර ඇත්තේ පාලි භාෂාවේ ප්‍රධානතම කෝෂග්‍රන්ථය (Word dictionary/Thesaurus) වන, XII වන සියවසේදී පොළොන්නරුවේ ජීවත් වූ මොග්ගල්ලාන මහා සාමීන් වහන්සේ විසින් රචිත "අභිධානප්පදීපිකා" (Abhidhanappadipika) ග්‍රන්ථයේ එන ගාථා පෙළකි.
පැරණි සිංහල මුද්‍රණ ශිල්පයේ භාවිත වූ ලියනපියන (Legacy Sinhala Fonts - e.g., FMAbhaya) ක්‍රමයට අනුව මෙම පෙළ ටයිප් කර ඇති බැවින්, එහි අකුරු ඉංග්‍රීසි මිශ්‍ර විකෘති ස්වරූපයකින් දර්ශනය වේ.
එම පැරණි අකුරු ක්‍රමය වත්මන් යුනිකෝඩ් (Unicode) සිංහල අකුරු බවට පරිවර්තනය කර, එහි අන්තර්ගතය සහ ව්‍යුහය පහතින් පැහැදිලිව දක්වා ඇත.
1. ආරම්භක ප්‍රණාමය සහ ග්‍රන්ථ හැඳින්වීම (ගාථා 1 - 9)
නමෝ තස්ස භගවතෝ අරහතෝ සම්මා සම්බුද්ධස්ස.
1. තථාගතෝ යෝ කරුණාකරෝ කරෝ
පහාත මොක්ඛජ්ජ සුඛප්පදං පදං
අකා පරත්ථං කලිසම්භවේ භවේ
නමාමි තං කේවලදුක්ඛරං කරං
2. අපූචයුං යම්මුනි කුඤ්ජරා ජරා
රුජාදිමුත්තා යහි මුත්තමෝ තරෝ
ථිතා තිවට්ටම්බුනිධින්නරා නරා
තරිංසු තං ධම්මමඝප්පහං පහං
3. ගතම්මුනින්දෝරස සූනුතං නුතං
සුපුඤ්ඤඛෙත්තං භුවනේ සුතං සුතං
ගණම්පි පාණී කතසංවරං වරං
සදා ගුණෞඝේන නිරන්තරං තරං
4. නාමලිංගෙසු කෝසල්ලං
මත්ථනිච්ඡය කාරණං
යතෝ මහබ්බලං බුද්ධ
වචනේ පාටවත්ථිනං
5. නාමලිංගානතෝ බුද්ධ
භාසිතස්සා රහානහං
දස්සයන්තෝ පකාසිස්සමභිධානප්පදීපිකං
6. භිය්‍යෝ රූපන්තරාසාහ
චරියේන ච කත්ථචි
ක්වචාහච්ච විධානේන
ඤෙය්‍යං ථීපුන්නපුංසකං
7. අභින්නලිංගිනං චේව
ද්වීධා ච ලිංගවාචකා
ගාථා පාදන්තමජ්ඣට්ඨා
පුබ්බං යන්තීහපරේ පරං
8. පුමිත්ථියං පදං ද්වීසු
සබ්බලිංගේ තිසීවති
අභිධාන්තරාරම්භේ
ඤෙය්‍යං ත්වත්ථමථාදි ච
9. භිය්‍යෝ පයෝගමාගම්ම
සෝගතේ ආගමේ ක්වචි
නාමලිංගං කථීයති
2. බුදුරජණන් වහන්සේ සහ නිවන පිළිබඳ පර්යාය වචන
මෙතැන් සිට දක්වා ඇත්තේ එකම අර්ථය දෙන විවිධ පාලි වචන (Synonyms) සමූහයකි.
1 - 5 ගාථා: බුදුරජාණන් වහන්සේ හැඳින්වීමට යෙදෙන පද (බුද්ධ නාම)
- බුදුරජ, බුද්ධෝ, දසබලෝ, සත්ථා, සබ්බඤ්ඤූ, ද්විපදන්තරෝ, මුනින්දෝ, භගවා, නාථෝ, චක්ඛුමා, අංගීරසෝ, මුනි.
- ලෝකනාථෝ, නධිවරෝ, මහේසී, විනායකෝ, සමන්තචක්ඛු, සුගතෝ, භූරිපඤ්ඤෝ, මාරජි.
- නරසීහෝ, නරවරෝ, ධම්මරාජා, මහාමුනි, දේවදේවෝ, ලෝකගරු, ධම්මස්සාමී, තථාගතෝ.
- සයම්භූ, සම්මාසම්බුද්ධෝ, වරපඤ්ඤෝ, නායකෝ.
- ගෞතම බුදුරජ, ජිනෝ, සක්කෝ, සිද්ධත්ථෝ, සුද්ධෝදනි, ගෝතමෝ, සක්‍යසීහෝ, සක්‍යමුනි, ආදිච්චබන්ධු.
6 - 9 ගාථා: නිවන් පුරය/නිවන හැඳින්වීමට යෙදෙන පද (මොක්ඛ නාම)
- නිවන, මොක්ඛෝ, නිරෝධෝ, නිබ්බාණං, දීපෝ, තණ්හක්ඛයෝ, පරං, තාණං, ලේනමරූපං, සන්තං, සච්චමනාලයං.
- අසංඛතං, සිවමමතං, සුදුද්දසං, පරායනං, සරණ මනීතිකං, අනාසවං, ධුවමනිදස්සනං, අකතං, පලෝකිතං, නිපුණමනන්තමක්ඛරං.
- දුක්ඛක්ඛයෝ, ව්‍යාපජ්ඣං, විවට්ටං, ඛේම කේවලං, අපවග්ගෝ, විරාගෝ, පණීතං, අච්චුතං පදං.
- යෝගක්ඛමෝ, පාරං, මුත්ති, සන්ති, විසුද්ධියෝ, විමුත්ත්‍යසංඛත ධාතු, සුද්ධි, නිබ්බුතියෝ.
3. දිව්‍ය ලෝකය, දේවතාවන් සහ මහා බ්‍රහ්මයා (ගාථා 10 - 20)
10 - 13 ගාථා: රහතන් වහන්සේලා සහ දිව්‍ය ලෝකය
- රහත්හු: ඛීණාසවෝ, සේඛෝ, වීතරාගෝ, අරහා.
- දෙව්ලොව: දේවලෝකෝ, දිවෝ, නාකෝ, තිදිවෝ, තිදසාලයෝ.
- දේවතාවෝ: තිදසා, අමරා, දේවා, විබුධා, සුධාසිනෝ, සුරා, මරු, දේවෝකා, මර්තපා, සග්ගවාසිනෝ, නිජ්ජරා, තිමිසා, දිබ්බා, දේවතානි.
- දේව යෝනි (අර්ධ දේව කොටස්): සිද්ධෝ, භූතෝ, ගන්ධබ්බෝ, ගුය්හකෝ, යක්ඛ, රක්ඛසා, කුම්භණ්ඩෝ, පිසාචා.
14 - 17 ගාථා: අසුරයන්, බ්‍රහ්මයා සහ අනෙකුත් දෙවිවරු
- අසුරයෝ: පුබ්බදේවා, සුරරිපු, අසුරා, දානවා, පහාදෝ, සම්බරෝ, බලී.
- මහා බ්‍රහ්මයා: පිතාමහෝ, පිතා, බ්‍රහ්මා, ලෝකේසෝ, කමලාසනෝ, හිරඤ්ඤගබ්භෝ, සුරජෙට්ඨෝ, පජාපති.
- විෂ්ණු සහ ඊශ්වර: වාසුදේවෝ, හරී, කණ්හෝ, කේසවෝ, චක්කපාණි // මහීසරෝ, සිවෝ, සූලී, ඊසරෝ, පසුපති.
- කඳකුමරු: හරෝ, කුමාරෝ, ඛන්ධෝ, සත්තිධරෝ.
18 - 20 ගාථා: ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා (සක්දෙවිඳු)
- ශක්‍රයා: සක්කෝ, පුරින්දදෝ, දේවරාජා, වජිරපාණි, සුජම්පති, සහස්සක්ඛෝ, මහින්දෝ, වජිරාවුධෝ, වාසවෝ, දසසතනයනෝ, තිදිවාධිභූ, සුරනාථෝ, වජිරහත්ථෝ, භූතපති, මඝවා, කෝසියෝ, ඉන්දෝ, වතභූ, පාකසාසනෝ.
4. ශක්‍රයාගේ වස්තූන්, පරිවාර සහ ස්වභාවික වස්තූන් (ගාථා 20 - 38)
20 - 24 ගාථා: ශක්‍ර භවනයට අයත් දෑ
- භාර්යාව: විජෝජා, සුජාතා.
- නුවරවල්: මසක්කසාරෝ, වස්සෝකසාරා, අමරාවතී.
- ප්‍රාසාදය සහ සභාව: වේජයන්තෝ, සුධම්මා සභාව.
- රථය සහ රථeditor: වේජයන්ත රථය, මාතලි සාරථී.
- ඇතා සහ ආසනය: ඒරාවණෝ ගජෝ, පණ්ඩුකම්බල සිලාසනය.
- පුත්‍රයා, පොකුණ සහ උයන්: සුවීරෝ (පුත්‍රයා), නන්දා පොකුණ, නන්දනං, මිස්සකං, චිත්තලතා, ඵාරුසකං (උයන්).
- ආයුධය සහ අප්සරාවන්: අසනි, කුලිසං, වජිරං // අච්ඡරා, රම්භා, ලම්බුසා (දෙවඟනෝ).
25 - 28 ගාථා: මහා මේරුව සහ දිව්‍ය වෘක්ෂ
- දිව්‍ය විමාන සහ ආහාර: විමානෝ, ව්‍යම්භං // පියූසං, අමතං, සුධා.
- මහා මේරු පර්වතය: සිනේරු, මේරු, තිදිවාධාරෝ, නේරු, සුමේරු.
- සප්ත කුල පර්වත: යුගන්ධරෝ, ඊසධරෝ, කරවීකෝ, සුදස්සනෝ, නේමින්ධරෝ, විනතකෝ, අස්සකණ්ණෝ, කුලාවලා.
- ආකාශ ගංගාව: මන්දාකිනී, ආකාසගංගා, සුරනදී.
- දිව්‍ය වෘක්ෂ: කෝවිළාරෝ, පාරිච්ඡත්තකෝ, පාරිජාතකෝ, කප්පරුක්ඛෝ, සන්තානෝ.
29 - 32 ගාථා: සතර දිසාවන් සහ ලෝකපාලකයෝ
- දිසාවන්: පාචී (පූර්ව), පච්ඡිම (අපර), උත්තර (උතුරු), දක්ඛිණ (දකුණු), විදිසා (අනුදිසා).
- දික්ඇතුන්: ඒරාවණෝ, පුණ්ඩරීකෝ, වාමනෝ, කුමුදඤ්ජනෝ, පුප්ඵදන්තෝ, සබ්බභූමෝ, සුප්පතීකෝ.
-
සතර වරම් රජවරු:
- ධෘතරාෂ්ට්‍ර (ගන්ධබ්බ අධිපති)
- විරූඪ (කුම්භණ්ඩ අධිපති)
- විරූපාක්ෂ (නාග අධිපති)
- වෛශ්‍රවණ / කුවේර (යක්ෂ අධිපති - නුවර: ආලකමන්දා, ආයුධය: ගදා).
33 - 36 ගාථා: ගින්දර (අග්නි) පිළිබඳ පර්යාය පද
- ගින්න: ජාතවේදෝ, සිඛී, ජෝති, පාවකෝ, දහනෝ, නළෝ, හුතාවහෝ, අච්චිමා, ධූමකේතු, අග්ගි, භානුමා, තේජෝ, ධූමසිඛෝ, වායුසඛෝ, කණ්හවත්තනී, වේස්සානරෝ, හුතාසෝ.
- දැල්ල, පුපුරු සහ අළු: සිඛා, ජාලා, අච්චි // විප්ඵුලිංගං, ඵුලිංගං // භස්මං, සෙට්ඨි, ඡාරිකා, කුක්කුළෝ (උණු අළු).
- අඟුරු සහ දර: අංගාරා // ලාතං, මුම්මුඛං (ගිනි පෙනෙලි) // සමිධා, ඉධ්මං (දර), උපාදානං, බන්ධනං.
37 - 38 ගාථා: ආලෝකය සහ සුළඟ (වායුව)
- ආලෝකය: ආභාසෝ, පකාසෝ, ලෝකෝ, ජෝතා, තපා.
- සුළඟ: මාලුතෝ, පවනෝ, වායෝ, වාතෝ, නීලසමීරණෝ, ගන්ධවහෝ, සමීරෝ, සදාගති.
5. ශාරීරික ක්‍රියා, වේගය, මාරයා සහ අහස (ගාථා 39 - 65)
39 - 41 ගාථා: ශ්වාසය, වේගය සහ අතිශය බව
- ආශ්වාස ප්‍රශ්වාස: අස්සාස, පස්සාස, අපානං.
- වේගය (ශීඝ්‍රය): වේගෝ, ජවෝ, රයෝ, ඛිප්පං, සීඝං, තුරිතං, ලහු, ආසු, තුණ්ණං, අවිලම්බිතං, තුවටං.
- නිරන්තරය: සතතං, නිච්චං, අනුරතං, සන්තතං, අනවරතං, ධුවං.
42 - 44 ගාථා: මාරයා සහ යම රජු
- කාමදේව සහ මාරයා: කාමෝ, අනංගෝ, මනෝභූ, මදනෝ // වසවත්ති මාරයා, අන්තකෝ, පාපිමා, පජාපති, පමත්තබන්ධු, කණ්හෝ, මාරෝ, නමුචි. (දූවරු: තණ්හා, රති, රගා | ඇතා: ගිරිමේඛලෝ).
- යම රජු: යමරාජා, වෙසායී (ආයුධය: නයනාවුධං).
45 - 50 ගාථා: අහස, වැස්ස සහ අකුණු
- අහස: අන්තලික්ඛං, ගගනං, අම්බරං, නභං, දේවෝ, වෙහාසෝ, තාරාපථෝ, සුරපථෝ, අඝං.
- වලාකුළ (මේඝය): මේඝෝ, වලාහකෝ, පජ්ජුන්නෝ, අම්බුධරෝ, ඝනෝ, ධාරාධරෝ, ජීමූතෝ, වාරිවහෝ, අම්බුදෝ, අබ්භං.
- වැස්ස සහ අකුණු: වස්සං, වුට්ඨි // සතරක්ඛා, විජ්ජු, විජ්ජුතා, චිරප්පභා // තනිතං, ගජ්ජිතං, රසිතං (මේඝ ධ්වනිය).
- වැහි බිඳු සහ හිම කැට: සීකරෝ (වැහිපොද), ආසාරෝ (ධාරානිපාත වැස්ස), කරකා (හිමකැට වැස්ස).
51 - 55 ගාථා: චන්ද්‍රයා (සඳ) සහ ආලෝකය
- චන්ද්‍රයා: ඉන්දු, චන්දෝ, නක්ඛත්තරාජා, සෝමෝ, නිසාකරෝ, ඕසධීසෝ, හිමරංසි, සසංකෝ, චන්දිමා, සසී, සීතරංසි, නිසානාථෝ, උළුරාජා, මා.
- සඳ මඬල සහ සඳරැස්: මණ්ඩලං, අඩ්ඪෝ, උපඩ්ඪෝ // කෝමුදී, චන්දිකා, ජුණ්හා (සඳරැස්).
- ලකුණ සහ සෝභාව: කලංකෝ, ලඤ්ඡනං, ලක්ඛං, මංකෝ, අභිඤ්ඤාණං, ලක්ඛණං, චින්හං // කන්ති, සෝභා, ජුති, ඡවි, සුසමා.
56 - 60 ගාථා: තාරකා සහ නැකත් 27 (නක්ඛත්ත)
- තාරකා: නක්ඛත්තං, ජෝති, භං, තාරා.
- නැකත් පෙළ: අස්සයුජෝ (අස්විද), භරණී, කත්තිකා (කැති), රෝහිණී, මගසිරෝ (මුවසිරස), අද්දා (අද), පුනබ්බසු (පුනාවස), ඵුස්සෝ (පුෂ), සිලේසා (අස්ලීස), මඝා, ඵග්ගුණී (පුවපල්/උත්තරපල්), හත්ථෝ (හත), චිත්තා (සිත), සාති (සා), විසාලා (විසා), අනුරාධා, ජෙට්ඨා, මූලා, ආසාළ්හා (පුවසල/උත්තරසල), සවණෝ (සුවණ), ධනිට්ඨා, සතභිසජෝ (සියාවස), පදපදා (පුවපුටුප/උත්තරපුටුප), රේවතී.
61 - 65 ගාථා: රාහු, ග්‍රහයින්, සූර්යයා (ඉර) සහ රශ්මිය
- රාහු සහ ග්‍රහයෝ: සෝම්භානු, රාහු // නවග්ගහා (නවග්‍රහයෝ), රාසි (මේෂ ආදී රාශි 12).
- සූර්යයා (ඉර): ආදිච්චෝ, සූරියෝ, සූරෝ, සත්ත රංසි, දිවාකරෝ, වේරෝචනෝ, දිනකරෝ, උණ්හරංසි, පභංකරෝ, අංසුමාලී, දිනපති, තපනෝ, රවි, භානුමා, රංසිමා, භාකරෝ, භානු, අක්කෝ, සහස්සරංසි.
- රශ්මිය (කිරණ): රංසි, භා, පභා, දිට්ඨි, රුචිභා, ජුති, දීධිති, මරීචි, මයූඛෝ, කිරණෝ, කරෝ.
- මිරිඟුව සහ අරුණෝදය: පරිවේසෝ (පරිධිය) // මරීචි, මිගතණ්හිකා (මිරිඟුව) // අරුණෝ (පෙරදිගින් නැගෙන පළමු සූර්ය රශ්මිය).
සටහන: මෙම ග්‍රන්ථය පැරණි භික්ෂුන් වහන්සේලා සහ වියතුන් විසින් පාලි භාෂාව සහ බුද්ධ වචනය නිවැරදිව වටහා ගැනීම සඳහා වචන මාලාව මුඛස්ථ (පාඩම්) කිරීමට බහුලවම භාවිත කරන ලද සුවිශේෂී ශාස්ත්‍රීය නිබන්ධනයකි.
www.eduLanka.LK
Comments
Post a Comment